QUA NHUẬN SẮC VÀ XƯỚNG HỌA

                                    ĐÀO ĐỨC CHƯƠNG

Trong thi ca cổ điển, người xưa thường nói đến “cái thần” – phần tinh anh, linh diệu làm nên sức sống của câu thơ, vượt lên trên nghĩa chữ thông thường. “Thần” không nằm ở sự cầu kỳ của ngôn từ, mà thường xuất hiện ở những chỗ dụng tự tinh tế, nơi một chữ có thể làm đổi thay toàn bộ khí vận của câu thơ. Trường hợp câu tán trong vở tuồng Diễn Võ Đình của cụ Đào Tấn, được phu nhân Tôn Thất Nữ Ngọc Hoạt góp ý nhuận sắc, là một minh chứng tiêu biểu. Qua việc đối chiếu nguyên tác và bản sửa, có thể nhận ra rõ ràng quá trình hình thành “cái thần” trong thi ca từ một thay đổi tưởng chừng rất nhỏ.