ĐẾN TRƯỜNG TRUNG HỌC CƯỜNG ĐỂ

(1921–1975)

MỘT NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP VỀ QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI

GIÁO DỤC TẠI NAM TRUNG VIỆT

ĐÀO ĐỨC CHƯƠNG

A – DẪN NHẬP

Bài viết này khảo cứu lịch sử hình thành và phát triển của Collège de Quinhon, sau này là Trường Trung học Cường Để, trong bối cảnh chuyển biến sâu sắc của hệ thống giáo dục Việt Nam từ thời thuộc địa đến giai đoạn Việt Nam Cộng Hòa. Thông qua trường hợp cụ thể này, bài viết phân phân tích quá trình chuyển đổi từ một mô hình giáo dục phục vụ bộ máy cai trị thuộc địa, qua giai đoạn chiến tranh gián đoạn, đến nỗ lực xây dựng một nền giáo dục quốc gia mang định hướng hiện đại và khai phóng.

Không chỉ là một cơ sở giáo dục địa phương, Collège de Quinhon giữ vai trò như một trung tâm đào tạo trung học quan trọng, đúng hơn là Cao đẳng Tiểu học, của khu vực Nam Trung Việt trong tiền bán thế kỷ XX. Sự tồn tại và biến đổi của nhà trường phản ánh những thay đổi sâu sắc về mục tiêu giáo dục, nội dung giảng dạy, cũng như vai trò của tầng lớp trí thức trong xã hội Việt Nam hiện đại.

Dựa trên các nguồn tư liệu lưu trữ, đặc san, hồi ký, phỏng vấn nhân chứng; bài viết phân tích ba giai đoạn chính: thời kỳ thuộc địa (1921–1945), giai đoạn chiến tranh gián đoạn và di tản trong thời Việt Minh (1945–1954), và thời kỳ phục hồi và phát triển dưới nền giáo dục Việt Nam Cộng Hòa (1955–1975).

Qua đó, bài viết góp phần lý giải cách thức một thiết chế giáo dục vừa chịu tác động của bối cảnh lịch sử, vừa đóng vai trò chủ động trong việc định hình các giá trị xã hội và tri thức.